به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانه‌های عمومی استان مرکزی، مرضیه بخشنده امنیه؛ مسئول کتابخانه عمومی شهدای سنجان شهر اراک به مناسبت ولادت کریمه اهل بیت(س) و آغاز دهه کرامت، کتاب «حضرت معصومه(س): موسوعه مخدرات اهل بیت(ع)» را مرورنویسی کرد.

مرور کتاب «حضرت معصومه علیهاسلام: موسوعه مخدرات اهل بیت علیهم السلام»
مرورنویس: مرضیه بخشنده، کتابدار کتابخانه شهدای سنجان، شهرستان اراک

مشخصات کتاب:
عنوان: حضرت معصومه علیهاسلام: موسوعه مخدرات اهل بیت علیهم السلام
نویسنده: علی اکبر مهدی پور
گزینش و پژوهش اشعار: جواد هاشمی
ناشر: آرام دل
تعداد صفحات: ۷۲۳
قالب: پژوهشی – تاریخی 
موضوع: زندگی، شخصیت و جایگاه تاریخی- معنوی حضرت فاطمه معصومه(س)
زمان تقریبی مطالعه: ۲۵ ساعت

مقدمه
در سپهر قدسی اهل عصمت، حضرت فاطمه معصومه(س) بانویی است که علم و مهر، عقل و عشق، حیا و هدایت را در سیمایی واحد جمع کرده است. حضور کوتاه‌مدت ایشان در قم، نقطهٔ عطفی بود که  این شهر را به مأمن دانش و مدار ولایت بدل کرد؛ حضوری که از جنس «واقعیت تاریخی» فراتر رفته و به «حقیقت جاری» در فرهنگ شیعی تبدیل شده است.
سلوک حضرت معصومه(س)، چه در روایت هجرت و چه در روایت اقامت، پیام‌آور شکوفایی مدرسه‌ای شد که امروز یکی از ارکان معرفتی جهان اسلام است. این کتاب در چنین بستری به بازخوانی زندگانی و منزلت ایشان می‌پردازد.

خلاصه محتوا
این جلد، ششمین بخش از مجموعهٔ معتبر موسوعهٔ مخدرات اهل‌بیت(ع) است؛ پژوهشی مستند دربارهٔ زندگانی، منزلت معنوی، هجرت، جایگاه علمی و کرامات حضرت معصومه(س).
نویسنده با بهره‌گیری از منابع اصلی مانند «زندگانی کریمهٔ اهل‌بیت»، «کرامت معصومیه» و «امواج و مرات»، تصویری دقیق از سه محور اساسی ارائه می‌کند:
۱. تبارشناسی و خاندان حضرت؛
۲. هجرت تاریخی از مدینه تا ساوه و سپس قم؛
۳. جایگاه معرفتی و کرامت‌های مشهور و بازتاب حضور ایشان در فرهنگ دینی.

کتاب، افزون بر گزارش تاریخی، حاوی تحلیل‌های معنایی، اشعار، نقل زیارت‌نامه‌ها و بررسی‌های تفسیرگونه دربارهٔ نقش حضرت معصومه(س) در قوام مکتب قم است.

تحلیل ساختاری و روایی
● سبک نگارش
نثر کتاب، استوار، وقارمند و سنجیده است؛ ترکیبی از بیان پژوهشی و ادبیات آیینی. نویسنده، لحن گزارشی را با جمله‌بندی‌های پرطنین و گاه با استعاره‌های لطیف درهم آمیخته و فضایی روایی پدید آورده که هم مناسب پژوهشگران سیره است و هم برای خوانندهٔ عمومی جذاب.
وزن اطلاعاتی بالا، اما زبان قابل‌فهم، این اثر را به نمونه‌ای موفق از نگارش «پژوهش‌ادبی» تبدیل کرده است.
● پیوند هنرمندانه تاریخ و تخیل
کتاب، میان روایت تاریخی و بیان ادبی، خطی نازک اما هوشمندانه ترسیم می‌کند. تخیل در خدمت تاریخ است، نه بالعکس؛ و همین  باعث می شود که روایت‌ها خشک و گزارشی نباشند و درعین‌حال از استناد علمی دور نشوند.
● تقابل هویت و بازخوانی ولایتمدار
نویسنده تصویری ارائه می‌کند که در آن حضرت معصومه(س) تنها شخصیت وابسته یا راوی خاندان نیست، بلکه مؤثر در شکل‌گیری هویت معرفتی قم است. این بازخوانی ولایتمددارانه، نگاه «زن مکتوب» را به «زن مکتب‌ساز» تبدیل می‌کند و هویتی فعال‌تر از شخصیت تاریخی ایشان ترسیم می‌نماید.
● فضاپردازی و توصیفات 
توصیف دورهٔ امام رضا(ع)، فضای هجرت، ماجرای ساوه و ورود به قم، با لحنی حسی و تصویرمند نوشته شده است. صحنه‌ها در ذهن خواننده قابل تصور می‌شود؛ نه‌فقط به‌دلیل اطلاعات مستند، بلکه به‌دلیل انتخاب دقیق واژگان و ریتم مناسب جمله‌ها.

ارزش افزودهٔ پژوهشی اثر سبب شده کتاب صرفاً گردآوری سه منبع نیست؛ یک بازآفرینی علمی است. مؤلف، داده‌های پراکنده را در ساختاری همگن سامان داده و ارجاعات، پاورقی‌ها و گزاره‌های تحلیل‌محور را در کنار هم قرار داده است. محصول نهایی، اثری است قابل اتکا برای تحقیقات دانشگاهی، پایان‌نامه‌ها و مطالعات حوزوی دربارهٔ حضرت معصومه(س).

مخاطب هدف
پژوهشگران تاریخ اسلام، طلاب و بانوان فرهیختهٔ علاقه‌مند به سیرهٔ معصومین(ع)، مدرسان حوزهٔ معارف، فعالان فرهنگی، و همچنین زائرانی که می‌خواهند سفر به حرم را با فهم تاریخی و علمی همراه کنند.

مقایسه با دو اثر هم‌رده
 در میان آثاری که درباره زندگی و شخصیت حضرت فاطمه معصومه (س) نگاشته شده‌اند، کتاب حضرت معصومه (س) نوشته علی‌اکبر مهدی‌پور در کنار آثاری مانند شناختنامه حضرت فاطمه معصومه و شهر قم اثر علی‌اکبر زمانی‌نژاد و نیز کتاب حضرت معصومه(س) نوشته رضا علی‌نیا، هر یک با رویکردی متفاوت به معرفی این بانوی بزرگوار پرداخته‌اند و از زاویه‌ای خاص به ابعاد زندگی، جایگاه معنوی و تأثیر تاریخی ایشان توجه کرده‌اند.
کتاب شناختنامه حضرت فاطمه معصومه و شهر قم اثر علی‌اکبر زمانی‌نژاد بیشتر بر پیوند میان شخصیت حضرت معصومه (س) و تاریخ قم تمرکز دارد. نویسنده کوشیده است نشان دهد حضور این بانوی بزرگ چگونه هویت مذهبی و علمی قم را شکل داده و این شهر را به مرکزی مهم در جهان تشیع تبدیل کرده است. از این رو، این کتاب برای خوانندگانی که به جنبه‌های تاریخی و اجتماعی قم علاقه‌مند هستند بسیار سودمند است.
کتاب حضرت معصومه (س) نوشته رضا علی‌نیا نیز با نثری ساده و روان به معرفی زندگی، فضائل و برخی جلوه‌های معنوی حضرت می‌پردازد و به همین دلیل برای مخاطبان عمومی و کسانی که می‌خواهند آشنایی اولیه و روشن با زندگی حضرت داشته باشند، اثری مناسب و خواندنی به شمار می‌آید.
در این میان، کتاب حضرت معصومه (س) نوشته علی‌اکبر مهدی‌پور جایگاهی متوازن دارد. نویسنده با بهره‌گیری از منابع معتبر تاریخی و روایی و در عین حال با نثری روان، کوشیده است هم زندگی حضرت را به شکلی مستند روایت کند و هم جایگاه معنوی و فرهنگی ایشان را تبیین نماید. از این رو، این اثر برای خوانندگانی که به دنبال مطالعه‌ای دقیق‌تر و نسبتاً پژوهشی درباره حضرت معصومه (س) هستند، انتخابی قابل توجه به شمار می‌آید.  
در یک نگاه کلی، اثر زمانی‌نژاد برای شناخت پیوند حضرت با تاریخ و هویت شهر قم، کتاب رضا علی‌نیا برای آشنایی عمومی و اولیه با زندگی حضرت، و کتاب علی‌اکبر مهدی‌پور برای مطالعه‌ای مستندتر و متعادل‌تر درباره زندگی و جایگاه ایشان مناسب‌تر است. مطالعه این آثار در کنار یکدیگر می‌تواند تصویری کامل‌تر و روشن‌تر از شخصیت حضرت فاطمه معصومه (س) و نقش تاریخی و معنوی ایشان در فرهنگ شیعی ارائه دهد.

ارزیابی نهایی و جمع‌بندی
حضرت معصومه(س) نوشته علی‌اکبر مهدی‌پور، اثری است درخور، آراسته و وزین که خواننده را با سیمای بانویی آشنا می‌سازد که گرچه عمر دنیایی‌اش کوتاه بود، اما اثرگذاری‌اش ژرف، گسترده و ماندگار است. نویسنده با ایجاد پیوندی هنرمندانه میان تاریخ، روایت و تحلیل، توانسته است چهره‌ای زنده و روشن از شخصیت حضرت ترسیم کند؛ چهره‌ای که هم بر محور معرفت و معنویت استوار است و هم در بستر تاریخ و جامعه جای می‌گیرد.
این کتاب خواننده را نه تنها با زندگی و مقام حضرت معصومه (س) آشنا می‌کند، بلکه او را به درک عمیق‌تری از چرایی قداست قم، ریشه‌های آن و جایگاه این بانوی بزرگ در فرهنگ شیعی رهنمون می‌سازد. از این‌رو می‌توان گفت اثر حاضر، هم برای علاقه‌مندان تاریخ اسلام و هم برای پژوهشگران حوزه‌های دینی، منبعی ارزشمند، قابل اتکا و الهام‌بخش است.